A3 ApothekeMisselijkheid en braken - A3 Apotheke

Ihr WarenkorbIhr Warenkorb

Ihr Warenkorb enthält derzeit keine Produkte.

Suche (mit/ohne Rezept)Suche (mit/ohne Rezept)

Produktname oder PZN eingeben

Erweiterte Suche

Produkte ohne Rezept

    Zuverlässig

    Link zum Versandapothekenregistermedizinfuchs.de Partner-Apotheke87% positive Bewertungen in den letzten 6 Monaten (1211)

    Deutsche Post DHL

    Misselijkheid en braken

    Oorzaken van misselijkheid en braken

    Misselijkheid en braken, en ook de verschijnselen die ermee gepaard gaan (leeg, loom, koud of rillerig gevoel, gebrek aan eetlust, soms duizeligheid, hoofdpijn), ontstaan wanneer het braakcentrum in de hersenen wordt gestimuleerd. Het braakcentrum is gelegen in het verlengde merg en ligt binnen de bloedhersenbarrière. Daardoor is het niet direct bereikbaar voor stoffen in de bloedbaan, die de bloedhersenbarriere niet kunnen passeren. Om dergelijke stoffen toch te kunnen waarnemen, staat het braakcentrum in verbinding met een waarnemingspost buiten de bloedhersenbarrière, de chemo­receptortriggerzone (CTZ).

    Schadelijke stoffen in het bloed kunnen de chemoreceptortriggerzone (CTZ) stimuleren en daardoor braken opwekken. Voorbeelden van dergelijke braakverwekkende stoffen zijn:

    • alcohol;
    • cytostatica (o.a. cyclofosfamide, cisplatine);
    • opiaten (morfine, tramadol, etc.).

    Daarnaast kan braken worden opgewekt door overprikkeling van het maagdarmkanaal, zoals bij  gastroenteritis en maagdarmulcera.

    Oorzaken buiten het spijsverteringskanaal kunnen ook tot braken leiden. Zo wordt bij een hartinfarct, bij druk op de testikels of door prikkeling van de nervus glossopharyngeus door een vinger in de keel het braakcentrum rechtstreeks gestimuleerd via het zenuwstelsel. Ook het evenwichts­orgaan is met het braakcentrum verbonden. Als door dit orgaan prikkels naar de hersenen worden gestuurd, die voor de hersenen onbekend zijn, wordt het braakcentrum geactiveerd (reisziekte!).

    Bij het ontstaan van misselijkheid en braken vervult de psyche een belangrijke rol. Dit blijkt onder meer uit het feit, dat het ruiken van vieze luchtjes of het zien braken in de nabije omgeving al voldoende kan zijn om bij iemand een braakreflex op te wekken.

    De informatie-overdracht van de CTZ naar het braakcentrum verloopt onder meer via de neuro­transmitter dopamine. Door het gebruik van geneesmiddelen, die de werking van dopamine blokkeren, kan misselijkheid door bijvoorbeeld opiaten of cytostatica worden verminderd of voorkomen. Naast dopamine spelen ook andere neurotransmitters, zoals serotonine (5HT3), acetylcholine (Ach) en histamine (H) een rol bij de signaaloverdracht naar het braakcentrum. Figuur 4.7.7 laat zien bij welke aanvoerende prikkels naar het braakcentrum welke neurotransmitters betrokken zijn. Zo verklaart dit schema bijvoorbeeld, waarom antihistaminica wel antiëmetisch werken bij reisziekte, maar niet bij psychogeen braken.

    Braken gebeurt meestal in drie fasen:

    • eerst misselijkheid;
    • daarna kokhalzen;
    • tenslotte het echte braken.

    Braken zonder voorafgaande misselijkheid komt ook voor. De oorzaak ligt dan altijd buiten de buikholte, b.v.  verhoogde hersendruk door een hersenbloeding of tumor.

    Meestal ligt de oorzaak van misselijkheid en braken echter in het maagdarmkanaal, waarbij de maag doorgaans de belangrijkste rol speelt. Als er zwaar (vet) of prikkelend (sterk gekruid) voedsel in de maag komt, neemt de bewegingsactiviteit sterk af. Via het zenuwstelsel (de maagzenuw, nervus vagus) wordt het braakcentrum hiervan op de hoogte gehouden. Als antwoord hierop trekt de twaalfvingerige darm (het duodenum) zich samen en sluiten de pylorus en de onderste slokdarmsfincter zich. Dit geeft een gevoel van misselijkheid. Wanneer de maag en het duodenum volledig stil vallen, reageert het braakcentrum met een ritmische samentrekking van de ademhalingsspieren (middenrif, borst- en buikspieren). Doordat daarbij ook de maag af en toe samentrekt wordt de maaginhoud naar boven gewerkt: het kokhalzen. Tenslotte wordt de maaginhoud onder druk van de ademhalingsspieren naar buiten gewerkt: het echte braken.

    De behandeling van misselijkheid en braken

    Bij de behandeling van misselijkheid en braken moet onderscheid worden gemaakt tussen de mogelijke oorzaken:

    • geen ernstige onderliggende ziekte: b.v. braken door voedsel, bij zwangerschap, door ‘buikgriep’, etc.
    • ernstige lichamelijke oorzaken: b.v. maagdarmulcera, tumoren, diabetes mellitus, nierziekten;
    • braken als bijwerking van een noodzakelijke behandeling: b.v. radiotherapie, chemotherapie, na operatie.

    In de eerste plaats zal de oorzaak behandeld moeten worden, b.v. betere bloedglucoseregulatie bij diabetes mellitus, genezing van peptische ulcera, dialysebehandeling bij ernstig nierfalen, verhoogd serumcalcium behandelen bij kanker. Is dit niet goed mogelijk, dan volgt symptomatische therapie. Symptomatische behandeling bestaat uit eet- en leefregels (bij milde klachten) en zonodig genees­middelen.

    Geneesmiddelen tegen misselijkheid en braken (anti-emetica) hebben de volgende indicaties:

    • gastro-enteritis;
    • reisziekte;
    • postoperatief braken;
    • braken door cytostatische (kanker)therapie (chemotherapie, radiotherapie);
    • ernstig zwangerschapsbraken (hyperemesis gravidarum).

    Voor deze zelfzorgcursus zullen we ons beperken tot de behandeling van reisziekte, zwangerschaps­braken en andere oorzaken van braken, waarbij geen ernstige onderliggende ziekte aanwezig is.

    Bewegingsziekte (reisziekte)

    Reisziekte komt vooral voor bij jonge kinderen (2-10 jaar). Door blootstelling aan bewegingen, waaraan het lichaam niet gewend is, ontstaat een conflict tussen waarnemingen vanuit het evenwichts­orgaan, de ogen en de spieren, en de eerdere bewegingservaringen, zoals die in het geheugen al zijn opgeslagen. De hersenen raken door de vreemde waarnemingen van slag en zenden signalen naar het braakcentrum. Hierbij spelen de volgende neurotransmitters (= stoffen die voor de prikkeloverdracht in het zenuwstelsel zorgen) een belangrijke rol:  acetylcholine en histamine.

    Misselijkheid door reisziekte is daardoor te behandelen met middelen, die de werking van deze neurotransmitters blokkeren:  antihistaminica en anticholinergica.

    Geneesmiddelen:

    • histamine(H1)-antagonisten: meclozine (Suprimal, Emesafene), cyclizine, cinnarizine (Primatour (= combinatiepreparaat)), promethazine (UR)
    • anticholinergica: scopolamine (Scopoderm TTS pleister, UR)

    Zwangerschapsbraken

    In het eerste trimester van de zwangerschap komen misselijkheid en braken vaak voor, waarschijnlijk door een verhoogde bloedspiegel van het zwangerschapshormoon HCG (human choriongonado­trofine). Hierdoor worden dopamine- en histaminebevattende zenuwcellen gevoeliger voor prikkels.

    Alleen de zwaardere vormen van zwangerschapsbraken (hyperemesis gravidarum) behoeven behandeling om uitputting te voorkomen en de vocht- en mineraalhuishouding te herstellen.

    Geneesmiddelen:

    • histamine(H1)-antagonisten: meclozine (Suprimal, Emesafene (+ vit.B6)), cyclizine;
    • bij onvoldoende resultaat: metoclopramide (Primperan (UR))

    Braken bij kinderen

    Braken bij jonge kinderen is vaak het gevolg van

    • voedselintolerantie of allergie;
    • infecties (acute gastroënteritis, middenoorontsteking, longontsteking, hersenvliesontsteking).

    Meestal kan de oorzaak behandeld worden. Bij gastroënteritis wordt vocht in kleine hoeveelheden tegelijk toegediend (ORS). Vaak neemt bij herstel van de vochtbalans ook het braken af.

    Geneesmiddelen:

    Domperidon (UR) kan bij jonge kinderen (leeftijd > 1 jaar) zonodig worden toegepast. Bij kinderen < 1 jaar is voorzichtigheid geboden i.v.m. mogelijke extrapyramidale bijwerkingen: asymmetrische spiercontracties in hoofd en nek, waardoor scheefstand van het hoofd, kaakklem, slik­stoornissen, dwangstand van de ogen.

    Braken zonder ernstige onderliggende ziekte

    Hierbij zijn de dopamine-antagonisten eerste keus.

    Geneesmiddelen:

    • Domperidon (UR)
    • Metoclopramide (UR)

    Behandeling van misselijkheid en braken

    Algemene eet- en leefregels:

    • aanpassing van de voeding;
      • vaker kleine maaltijden;
      • minder vet eten;
      • scherpe, prikkelende spijzen vermijden;
      • geen koffie of alcohol.
    • bij reisziekte:
      • iets eten voor de rit;
      • zelf achter het stuur zitten;
      • het meest stabiele punt van boot,vliegtuig of bus opzoeken (ca. middenin)
      • niet lezen tijdens het rijden;
      • het hoofd letterlijk koel houden
      • af en toe liggen of rondwandelen.
    • bij zwangeren:
      • ’s ochtends voor het opstaan een glas water drinken of iets licht verteerbaars eten (beschuit of ander koolhydraatrijk voedsel) en daarna nog even blijven liggen;
      • veel rust nemen, vooral vlak na het ontbijt.

    Geneesmiddelen

    dopamine-antagonisten (domperidon, metoclopramide(UR))

    • (bij)werkingen: versnelt de maaglediging, vermindert misselijkheid en braken;
    • metoclopramide heeft bijwerkingen op het centrale zenuwstelsel, vooral bij hogere doseringen:
    • asymmetrische spiercontracties in hoofd en nek, waardoor scheefstand van het hoofd, kaakklem, slik­stoornissen, dwangstand van de ogen; sedatie (gele sticker!);
    • domperidon passeert de bloedhersenbarrière vrijwel niet, waardoor het geen bijwerkingen heeft op het centrale zenuwstelsel;
    • indicaties: algemene middelen bij misselijkheid en braken (domperidon ook bij parkinsonpatiënten);
    • dosering: domperidon voor volwassenen:  3-4 dd 10-20mg

    antihistaminica (meclozine (Suprimal®, Emesafene®), cyclizine, cinnarizine (Primatour® = comb. prep.))

    • (bij)werkingen:
      • remming van het braakcentrum via blokkade van histaminereceptoren en door anticholinerge effecten;
        • bijwerkingen: sedatie, droge mond, accomodatiestoornissen (wazig zien).
    • indicaties: reisziekte, duizeligheid, zwangerschapsbraken; bij de overige vormen van braken zijn antihistaminica onvoldoende werkzaam.
    • dosering: 3x daags 12,5-50 mg;
      • meclozine en cyclizine dienen ca. 2 uur voor aanvang van de reis te worden ingenomen;
      • de werkingsduur bedraagt van meclozine > 8 uur en van cyclizine ca. 4-6 uur.
      • De werking van cinnarizine begint na 30 minuten en duurt ca. 4-6 uur.

    anticholinergica (Scopoderm TTS®-pleister (UR))

    • (bij)werkingen: remming van het braakcentrum door anticholinerge effecten;
    • bijwerkingen: lichte en voorbijgaande droogheid van de mond, soms slaperigheid (minder dan bij de antihistaminica), pupilverwijding en remming van de zweetsecretie.
    • indicaties: reisziekte (als antihistaminica onvoldoende werkzaam zijn of te veel sederen of een langdurige werking wordt gewenst);
    • dosering: vanaf de leeftijd van 18 jaar: 1 pleister tenminste 6 uur voor aanvang van de reis op de huid aanbrengen, om de 3 dagen verwisselen.​​​​​​​

    gemberpoeder

    • indicatie:  reisziekte, eventueel zwangerschapsbraken;
    • dosering: 1 gram poeder 30 minuten voor vertrek, zonodig elke 6 uur herhalen.

    Wanneer naar arts?

    In de volgende gevallen moet direct naar de arts worden verwezen:

    • bij babies en jonge kinderen i.v.m. mogelijke uitdrogingsverschijnselen;
    • bij chronische (> 2 dagen) misselijkheid en braken met onbekende oorzaak;
    • buikpijn en koorts, zonder spierpijn (darmontsteking?);
    • duizeligheid;
    • bij mogelijk eerste migraine-aanval;
    • hevige buikpijn (blindedarm-, galblaasontsteking?);
    • bij pijn op de borst (hartinfarct?);
    • braken enkele uren na de maaltijd (kan wijzen op een maagobstructie);
    • braken zonder misselijkheid, vroeg in de ochtend (hersentumor?);
    • bloedbraken (roodbruin-zwart).

    Acuut braken tijdens of direct na het eten heeft meestal een psychische oorzaak (anorexia nervosa) en is geen spoedgeval.